CONSONANTLAR

Engelli sesledir. Vokallerin çıkışı sırasında hava akımı hiçbir engele rastlamaksızın dışarı çıkar. Boğumlama organlarının herhangi bir yerinde kapanma ya da daralma olur. Soluk bu kapanma ya da daralmadan ötürü sürtünerek çıkar.


B ÜNSÜZÜ

Dudakların birleşip azalmasıyla meydana gelir.

B → b

♥Baldıran dalları ballandırmalı mı, ballandırmamalı mı, sonra o bala daldırılan baldıran dalları, ballı dalla dallandırmalı mı dallandırmamalı mı?

♥Sizin damda var beş boz başlı beş boz ördek, bizim damda var beş boz başlı beş boz ördek. Sizin damdaki beş boz başlı ördek, bizim damdaki beş boz başlı beş boz ördeğe, siz de bicileyin beş boz başlı beş boz ördek misiniz demiş.

C ÜNSÜZÜ

C ünsüzü, D ve J ünsüzünün kaynaşması ile oluşmuştur.

C → dzj

Dişler nerdeyse birbiri üzerine binecek kadar yakınlaşır. Dil ucunun ön kenarları, iki dişin arasına yayılar. Böylece durdurulan soluk, alt çenenin aşağı düşmesi ile dile ve diş sırasına sürtünerek çıkar.

♥Ceren cenkle civcivlerin ciğerlerini cengaverce, cömertçe, cesaretle cüce cemile camdan fırlattı.

♥Çatalcada Çatalcalı çeçen çoban çatal yapıp çatal satar. Nesi için çatalcada çatancalı çeçen çoban çatal yapıp çatal satar. Çatalcada ki çatalı için çatalcada Çatalcalı çeçen çoban çatal yapıp çatal satar.

Ç ÜNSÜZÜ

Ç ünsüzü, t ve ş ünsüzlerinin kaynaşması ile oluşmuştur.

♥Üstü üç taşlı, taç saplı, üç tunç tası çaldıran mı çabuk çıldırır, yoksa iç içe yüz ton saç kaplı çanı kaldıran mı çabuk çıldırır.

D ÜNSÜZÜ

D → D

Soluk, dil sırtının ya da dil ucunun üst sıra dişlerin alt kısmına değmesiyle tutulur. Bu yüzden patlamalı bir ünsüzdür.

♥Debdebeli dümbelekçi deli dertli, didaktik diyalektik dedesiyle, düden diyemeden dinlenirken, didikçi dudu dadı dümbüllü, dudaksılaşamadığı için durup dinlenmeden,

Dım dım da dım dım

Dım dım da dım

Dım dım da dım dım

Dım dım da dım dedi durdu.


F ÜNSÜZÜ

F → F

Üst dişlerin alt dudağın üstüne dokunup açılmasıyla soluk dışarı çıkar.

♥Farfaracı feriştah feveran ederken, fidayda füsunu fersaf fersah fırıldaklaştıran ferhunde, fısıltıyla;

Finlandiyalılaştıramadıklarımızdan mısınız demeyi de ihmal etmiyordu.

♥Fettah fotokopici ferhun, fenerbahçede fıldır fıldır, fizik notlarını afallayarak, fendirerek fizanlılara pazarladı.


G ÜNSÜZÜ

Dil sırtının, damağın gerisinin bir de damağın daha ön kısmını kapatmasıyla meydana gelir.

G → ђ

G ünsüzünün iki boğumlanma noktası vardır. İnce ünlülerle damağın ön kısmından çıkar. Kalın ünlülerle damağın gerisinden çıkar.

♥Güllüşahın güneydeki gitarist oğlu doğal gavur dağında güpegündüz bir gençlik güzellemesini güzelleşerek geçerli kıldı.

♥Galip gevyede, gır gır giden gocuklu göçmen gururluya güldü.

Ğ ÜNSÜZÜ

Türkçe’de -ğ- söylenmez. Çünkü -ğ- ses estetiği bakımından kulağa hoş gelmeyen, geriden gırtlağı zorlayarak çıkan bir sestir. -ğ- yi söyleyebilmek için özel bir gayret göstermek gerekir ki, bu da konuşanın akışını bozar. Konuşmanın akışı içerisinde -ğ- yi söylemeye kalkarsanız, bu akışı durdurmuş olursunuz.

1. -ğ- hece sonundaysa, kendinden önce gelen ünlü uzar. Ör; ağ → a: , yağlamak →ya:lamak

2. -ğ-, o ve a sesleri arasındaysa o ve a sesleri kaynaşır. ör; boğaz →boaz , doğa → doa

3. -ğ-, o ve u sesleri arasındaysa o ve u sesleri kaynaşır.ör; yoğun → youn , doğu → dou

4. -ğ- a ve a sesleri arasındaysa a uzar. ör; mağara → ma:ara , ağa → a:a

5. -ğ- a ve ı sesleri arasındaysa, a uzar. ör; kağıt → ka:t ,  yağış → ya:ş

6. -ğ- e ve i sesleri arasındaysa, -ğ-  y sesine dönüşür. ör; değişim → deyişim , değirmen → deyirmen

7. -ğ- e, i ya da ü seslerinin arasındaysa, y ye dönüşür. ör; düğme → düyme , düğün → düyün

H ÜNSÜZÜ

Bir soluk harfi olup, ağzın -a- ünlüsünü çıkardığı durumda meydana gelir. Rumeli ve külhanbey ağzında, h kelime başında ve ortasında kaybolur.

h → ζ

♥Havalı haydar, hancı haydarın hasretinden, hastanedeki haşhaşçı halka haykırarak havalandı.

♥Hükümlü Hüseyin, hünerine hürmetsizlikten, hüzünlü hüzünlü hüsnüyle hüngür hüngür ağladı.

J ÜNSÜZÜ

Dişler birbirine,dil sırtıda damağa yaklaşır. Havanın dilin ortasından sızmasından meydana gelir.

j → zj

♥Jimlastikçi japon jeolog, jübiledeki jüriye jürnal satıp, jiletini jürnaliyle jüriye verdi.

♥Jak japonyalı jandarmadan japonca öğrendi.

K ÜNSÜZÜ

Dil sırtının damağın gerisini ve daha ön kızmını kapatmasıyla meydana gelir. k ünsüzünün iki boğumlanma noktası vardır. İnce ünlülerle damağın ön kısmından, kalın ünlülerle damağın arka kısmından çıkar.

kalın k  → k

ince k  → c^h

♥Kırıkhandaki kırıkçı kıkırık kırçıl kızgının, kırgın kıkırık kırıkçısı kızıl kılga, kırda kıkır kıkır, kıkırdayarak, kırımlı kıkırdakçının kırlangıçlarını, kırlarda kırpıntıcı kırışık kırımtovun kınık kıraklarıyla besleniyormuş.

♥Şu karşıdaki kara kuru kavak, karardın mı ey kara kuru kavak, sarardın mı ey kara kuru kavak.